Een wereld apart

Een wereld apart

Auteur:
Jacques van Nederpelt

  • Nederlands
  • 296 pagina’s

  • Gorcum b.v.

  • september 2011

  • Samenvatting

    Landen in Azie en Latijns-Amerika hebben inmiddels op eigen kracht met succes de strijd aangebonden tegen onderontwikkeling. Hierdoor hebben honderden miljoenen mensen hun levensomstandigheden kunnen verbeteren. Deze veelbesproken ‘opkomende economieen’ leggen op internationale fora steeds meer gewicht in de schaal. Door hun groeiend aandeel in de wereldeconomie zijn zij van toeschouwers medespelers geworden.Tegelijk bestaat in Afrika, maar ook in Zuid- en Centraal-Azie, nog steeds een harde kern van onderontwikkelde landen. Deze zijn blijven steken in het oude patroon van exploitatie en export van bodemschatten en agrarische grondstoffen, en verkeren politiek en maatschappelijk veelal in chaos. Dit zijn de landen die aan de kant staan en voorlopig nog afhankelijk blijven van ontwikkelingshulp.Deze volledig herziene editie van Een wereld apart neemt de lezer mee in de dynamiek van het ontwikkelingsvraagstuk. Ook roept het boek een actueel beeld op van de leefsituatie in ontwikkelingslanden. In het denken over ontwikkelingshulp is een kentering gaande: steeds meer mensen vinden dat het tijd is om de vicieuze cirkel van hulpverslaving te doorbreken. De sleutel hiertoe hebben de ontwikkelingslanden zelf in handen.Dit boek is geschikt voor het hoger onderwijs, een must voor iedereen die te maken heeft met ontwikkelingssamenwerking, en een aanrader voor mensen die de ontwikkelingen in de wereld met meer dan gemiddelde belangstelling volgen.Over de auteurDrs. ing. Jacques van Nederpelt is sociaal-geograaf, gespecialiseerd in ontwikkelingslanden, en landbouwkundige, gespecialiseerd in tropische landbouw. Hij is publicist en werkte als onderzoeker aan de Universiteit van Amsterdam en als docent aan de Universiteit Utrecht en de Hogeschool Utrecht. Ook was hij een aantal jaren ontwikkelingswerker, onderzoeker en leraar in enkele Afrikaanse landen.Een wereld apartVoorwoord IXInleiding XILijst van lage- en middeninkomenslanden volgens de regionale indeling van de Wereldbank XVI1 Landen met een lage ontwikkelingsstatus 11.1 Arm en rijk 21.1.1 Classificatie van landen naar welvaartsniveau 21.1.2 Armoede en inkomensongelijkheid 5Casus: Het gezicht van de armoede 101.1.3 De ontwikkelingsindex van de Verenigde Naties 121.2 De kwaliteit van het bestaan 141.2.1 Analfabetisme en onderwijs 141.2.2 Gezondheid, hygiene en ziekte 171.2.3 Bevolkingsgroei en de gevolgen 221.2.4 Ondervoeding en honger 26Discussie: Is ondervoeding in Afrika op te lossen met landbouwontwikkeling? 311.3 Politiek en kwaliteit van het bestuur 331.3.1 Slecht bestuur, machtsmisbruik en corruptie 331.3.2 Onderdrukking en schending van mensenrechten 371.3.3 Spanningen en gewelddadige conflicten 41Casus: Olierijkdom brengt Tsjaad geen ontwikkeling maar militarisering 452 Van divergentie naar convergentie 512.1 Ontwikkeling op twee sporen 522.1.1 De Agrarische Revolutie 522.1.2 Boerensamenlevingen en peasants 542.1.3 Het handelskapitalisme 572.1.4 De Industriele Revolutie en de nieuwe industrielanden 592.1.5 De postindustriele maatschappij en de ICT-revolutie 63Casus: Bangalore, India’s silicon plateau 672.2 Westerse expansie en tanende dominantie 682.2.1 Ontdekkingsreizen, slavernij en handelsposten 692.2.2 Koloniale exploitatie 712.2.3 Onafhankelijkheid en het koloniale trauma 74Discussie: Draagt Afrika de last van zijn tribale verleden? 782.2.4 Mondialisering en de opkomende markten 823 Opvattingen over onderontwikkeling en ontwikkeling 873.1 Economische ontwikkeling 883.1.1 Economische groei en ontwikkeling 883.1.2 Herverdeling van inkomen 903.1.3 De industrialisatiethese 923.1.4 Kapitaalvorming binnen de informele sector 96Terzijde: Investeren, een luxe die armen zich niet kunnen veroorloven 983.2 Sociale verandering en armoedebeleid 1003.2.1 Duale samenlevingen en productiewijzen 1003.2.2 Modernisering als ‘verwestersing’ 1043.2.3 Basisbehoeften en pro-poor growth 1073.3 Hervormingen binnen de internationale orde 1103.3.1 Centrum-periferie en dependencia 1103.3.2 Nieuwe Internationale Orde en self-reliance 114Terzijde: The Bottom Billion 1174 Het leven op het platteland en in de stad 1234.1 Peasant-landbouw en het platteland 1244.1.1 Leven van het land en van het vee 1244.1.2 De peasant-cultuur 1284.1.3 Afzetmarkten en landbouwprijzen 131Discussie: Eportsubsidies een bedreiging voor Afrikaanse melkveehouders? 1344.1.4 Landbezit en landhervormingen 1354.1.5 Grote investeerders op zoek naar land 139Casus: Landroof in Ghana 1434.1.6 Perspectieven voor landbouwontwikkeling 1454.2 Wonen en werken in de stad 1484.2.1 Verstedelijking 148Casus: Dhaka, metropool in Bangladesh 1514.2.2 Ruraal-urbane migratie 1524.2.3 Huisvesting en woonomstandigheden 155Casus: Self-help-groep van vrouwen in Delhi 1584.2.4 Aanpak woonproblemen 1604.2.5 De informele sector 164Casus: De hergebruikeconomie van Aziatische steden 1685 Ontwikkelingslanden en de wereldeconomie 1715.1 Ontwikkelingslanden en de internationale handel 1725.1.1 Aandeel in de wereldhandel 1725.1.2 Samenstelling exportpakket goederen 1755.1.3 Grondstoffenexport en ruilvoet 1785.1.4 De VN-Conferentie over Handel en Ontwikkeling, Unctad 1825.1.5 De Overeenkomsten van Lome en Cotonou 1845.1.6 Theorieen over internationale handel 1875.2 Van protectionisme naar liberalisering 1915.2.1 Klassieke handelsbeperkingen 1915.2.2 Non-tarifaire handelsbeperkingen, subsidies en handelspreferenties 1945.2.3 Handelsprotectie met betrekking tot de landbouw 198Casus: SEMRY, geschiedenis van een ambitieus rijstteeltproject in Kameroen 5.2.4 Liberalisering en ontwikkeling 2065.2.5 Het liberaliseringsparadigma onder vuur 209Discussie: Zijn de grieven van de antiglobalisten gerechtvaardigd? 2115.3 Het internationale kapitaalverkeer en buitenlandse schulden 2145.3.1 Directe buitenlandse investeringen en multinationale ondernemingen 2145.3.2 Negatief imago multinationals 218Discussie: Hoever strekt de verantwoordelijkheid van Shell in Nigeria? 2205.3.3 Buitenlandse schulden 2235.3.4 Structurele Aanpassing en het HIPC-initiatief 2276 Ontwikkelingssamenwerking 2316.1 Beleid en praktijk 2326.1.1 Ontwikkelingshulp tussen idealisme en eigenbelang 2326.1.2 Ontwikkelingsconcepten: van economische groei tot goed bestuur 2346.1.3 Ontwikkelingsconcepten: van Duurzame Ontwikkeling tot de Millenniumdoelen 2386.1.4 Aard en bestemming van de hulp 2416.2 De internationale donorgemeenschap en Nederland 2446.2.1 Omvang van de hulp wereldwijd 244Terzijde: Geldzendingen van migranten 2486.2.2 De Nederlandse werkwijze 250Casus: Landbouwpraktijkonderwijs in Kameroen 2526.2.3 Het Nederlandse hulpbeleid vroeger en nu 2546.3 Effectiviteit en kwaliteit ontwikkelingshulp 2596.3.1 Slagen en falen ontwikkelingshulp 259Discussie: Hoe ontwikkelingshulp in te zetten tegen armoede 2626.3.2 Het ontwikkelingsparadigma onder vuur 265Lijst van afkortingen 271Literatuur 273Register 281